Bastiaan Woudt · 34 werken
Champions is een fotografische serie van Bastiaan Woudt, gemaakt in Zambia in oktober 2023 in samenwerking met Orange Babies. Het project markeert het 25-jarig jubileum van de organisatie en draait om een groep jonge Zambianen die binnen hun eigen gemeenschappen werken om het stilzwijgen rond hiv te doorbreken.
De beelden documenteren geen crisis. Ze tonen daadkracht. Door Woudts monochrome lens worden deze jonge volwassenen wat ze zijn: pleitbezorgers, voorlichters, verbinders. Orange Babies noemt hen Champions. Woudt fotografeert hen als helden, krijgers, koningen en koninginnen.
Het project groeide uit een persoonlijke beslissing. Woudt wilde zijn werk al langer inzetten voor een goed doel. Toen hij in contact kwam met Orange Babies, werd het Champions-programma aan hem gepresenteerd, en het resoneerde onmiddellijk. Niet vanwege de omvang van de hiv-crisis, maar vanwege de manier waarop Orange Babies ervoor koos die aan te pakken: van binnenuit. Via mensen, niet via systemen.
Orange Babies begon bijna 25 jaar geleden op het hoogtepunt van de hiv-epidemie, gericht op het voorkomen van moeder-op-kindoverdracht. Zwangere vrouwen kregen testen, medicatie en begeleiding tijdens en na de bevalling. Meer dan 500.000 kinderen werden gezond geboren via dit programma. Veel van de moeders, die ooit werden verstoten door hun families, groeiden uit tot zelfverzekerde, onafhankelijke vrouwen. Ze wilden iets terugdoen. Ze werden Community Mothers: ze zorgden voor kwetsbare kinderen in hun buurt, kookten, hielpen met huiswerk en zorgden ervoor dat hiv-positieve kinderen hun medicatie namen.
De aanname was dat kennis over hiv vanzelf zou overgaan van generatie op generatie. Dat gebeurde niet. Het taboe was te sterk. Kinderen die ouders verloren, hoorden vaak nooit de oorzaak. Besmettingen, vooral onder jongeren, bleven stijgen. Orange Babies besefte dat het model van de Community Mothers, verandering van binnenuit door mensen met eigen ervaring, herhaald moest worden bij de jongere generatie. Zo werd het Champions-programma geboren: 25 jonge, vastberaden Zambianen, opgeleid om scholen in te gaan, Youth Friendly Corners op te zetten en veilige plekken te creëren waar leeftijdsgenoten vragen konden stellen over hiv, medicatie, seksuele voorlichting, tienerzwangerschap, geestelijke gezondheid en huiselijk geweld.
Woudt reisde in oktober 2023 naar Zambia om deze Champions en de bredere gemeenschap die zij dienen te fotograferen. De reis besloeg ruwweg een week en voerde langs scholen, compounds en landelijke gebieden. Hij bezocht Pa Kachele school, waar kinderen van zes tot zestien voetbalden in uitgestrekte tuinen naast hoge maïsvelden. Hij fotografeerde bij ROC's school in Lusuno, een landelijke nederzetting aan de rand van een dorp met een eigen uitgestrekt terrein en een Mother Shelter in de buurt, een plek waar vrouwen in de laatste dagen voor de bevalling verblijven om te voorkomen dat ze kilometers moeten lopen tijdens de weeën. Hij bracht tijd door bij het Heal Project, een weeshuis waar avonden overgingen in bijeenkomsten rond kampvuren met muziek en dansende kinderen. Hij ging mee op huisbezoeken in de compounds, bezocht lokale markten en reed naar natuurlijke landschappen buiten de steden.
Het doel was nooit om armoede of lijden te fotograferen. Woudt zocht wat hij altijd zoekt: vorm, waardigheid, aanwezigheid. In zijn eigen woorden: "Ik koos ervoor om deze jonge volwassenen te tonen als pleitbezorgers, als ongelofelijke symbolen van waardigheid en kracht, bloeiend tegen alle verwachtingen in. Ik wilde hen transformeren tot helden, krijgers, koningen en koninginnen, een visuele representatie van hun onmisbare rol in de strijd tegen hiv en aids."
Champions werkt op twee niveaus. Aan de oppervlakte is het een portrettenserie van jonge Zambianen en de gemeenschappen waarin zij leven. Daaronder is het een studie van daadkracht, het idee dat de mensen die het dichtst bij een probleem staan het best gepositioneerd zijn om het op te lossen.
Woudts visuele benadering is consistent met zijn bredere praktijk: monochroom, hoog contrast, minimaal. Het weghalen van kleur ontdoet de beelden van geografie en specificiteit. Wat overblijft is vorm, textuur en de directheid van de menselijke blik. De portretten dragen een stilte die de geportretteerden boven hun omstandigheden uittilt. Een jonge vrouw die voor een betonnen muur staat is geen slachtoffer. Ze is beheerst, doelbewust, aanwezig.
De serie beweegt tussen portretten, landschappen en gemeenschapstaferelen. Schoolkinderen. Moeders. Marktkraampjes. Het weids open terrein van landelijk Zambia. Het samenspel tussen figuur en omgeving is centraal. Woudt fotografeert mensen binnen hun omgeving, niet losgeweekt ervan. De landschappen zijn geen decor. Ze zijn context.
In tegenstelling tot eerdere projecten als Peak, waar het landschap domineerde en menselijke aanwezigheid onderweg werd aangetroffen, keert Champions de hiërarchie om. De mensen zijn het onderwerp. Het landschap dient het verhaal. Toch blijft in beide Woudts signatuur hetzelfde: een vasthoudendheid aan waardigheid, aan het zien van mensen zoals zij gezien willen worden.
De keuze om in zwart-wit te werken is, zoals altijd, niet stilistisch maar intentioneel. Het verwijdert het exotische. Zambia in kleur dreigt een reisfoto te worden. In monochroom wordt het universeel. De kijker wordt uitgenodigd naar de persoon te kijken, niet naar de plek.
De omstandigheden in Zambia verschilden van Woudts eerdere projecten. Er waren geen wekenlange trektochten of extreme hoogten. Maar het werk vroeg een ander soort uithoudingsvermogen: navigeren in een nieuwe culturele context, werken met gemeenschappen waar vertrouwen verdiend moest worden, en fotograferen in omgevingen die van nature onvoorspelbaar waren. Het aantal vrouwen in de Mother Shelter kon variëren van zeven tot nul. Kinderen in het weeshuis konden energiek of teruggetrokken zijn. Champions in het veld waren vaak omringd door het lawaai en de beweging van markten en schoolpleinen.
Woudts methode bleef consistent. Hij werkte met natuurlijk licht, zocht sterke compositorische elementen in de omgeving, muren, deuropeningen, open ruimte, en liet zijn onderwerpen in hun eigen houding vallen. De portretten zijn niet geposeerd in de traditionele zin. Ze zijn geobserveerd, afgewacht, bereikt.
De week was gestructureerd maar flexibel: scholen overdag, gemeenschapsbezoeken in de middag, avonden bij het weeshuis of in reflectie. Elke locatie bood iets anders. De maïsvelden bij Pa Kachele. De landelijke afzondering van Lusuno. De dichte energie van de markt. De stilte van de Mother Shelter.